De Groep van Delft

Een initiatief van Stichting Analyse van Gebouwen STAG

Contact: info@degroepvandelft.nl, telefoon +31 (0)20 463 78 80

Manifestatie

Terugkijkend op de faculteit Bouwkunde in Delft in de jaren dertig van de vorige eeuw, is er vaak het beeld van een sombere en in zichzelf gekeerde periode waarin het conservatisme van de Delftse School het vooruitgangsdenken van de jaren ervoor in verdrukking bracht. Het ligt genuanceerder; een enthousiaste groep studenten, later geformeerd onder de naam De Groep, bracht destijds de architectuurdiscussie op gang, waarbij zowel Granpré Moliere – later gezien als leider van de Delftse School – als de kopstukken van de ‘nieuwe architectuur’, onder wie Gropius, Breuer, Le Corbusier, Lurçat, Duiker, Rietveld, Oud en Van Eesteren, betrokken waren.

aankondiging, naar ontwerp van J.Th. van Erp, en beeld van de uitvoering van het openluchtspel D.16.M.M.

In de tijd waarin dat de leden van De Groep studeerden, vormden drie gebeurtenissen hoogtepunten voor die discussie. In 1928 werd voor de viering van het 16^de lustrum van het Delftsch Studenten Corps het openluchtspel D.16.M.M. (Mensch en Machine) opgevoerd, waaraan vooruitstrevende kunstenaars als de schrijver Mannus Franken, de componist Leo Smit, de regisseur Albert Van Dalsum en de filmmaker Joris Ivens deelnamen. Het openluchtspel maakte  grote indruk op de studenten en vormde de basis voor een verdere zoektocht naar een nieuwe maatschappij. Op 1, 2 en 3 december 1930 vond de Internationale Leergang voor Nieuwe Architectuur plaats, een conferentie georganiseerd door ‘Practische Studie’, met in het bestuur Joost Boks, Hendrik Jan Brusse en Jan Horatius Albarda. Deze bijeenkomst, niet formeel ondersteund door de Afdeeling Bouwkunde, bracht de kopstukken van CIAM bijeen die kort ervoor in Brussel het derde congres hielden. Op 3 april 1933 hield Henk Jan Brusse de voordracht ‘Wat Wij Willen’ ter gelegenheid van de oprichting van De Groep. Hierin riep hij op tot meer ruimte voor vernieuwing die, naar de mening van De Groep, ontbrak binnen de architectuuropleiding.

Affiches van Jan Albarda, links voor de verzekeringsmaatschappij Hollandia, ontworpen in 1928, rechts voor het toneelstuk Donogoo Tonka, ter gelegenheid van de opvoering door DSTG.

Enkele leden van De Groep hadden een opmerkelijke levensloop. Na hun opleiding begonnen zij hun carrière bij grootheden als Oud, Van Tijen en Rietveld. De start van hun loopbanen als zelfstandig architect / stedenbouwer werd door de economische crisis en de daarop volgende Wereldoorlog echter sterk negatief beïnvloed. Na de oorlog speelden de overlevenden hun partij in de wederopbouw, maar daaraan is tot nu toe weinig aandacht besteed. Niet hun minste verdienste is, dat zij het pad hebben geëffend voor de nakomende generatie architecten en stedenbouwkundigen die de Moderniteit op grote schaal beleden hebben en daarin toonaangevend werden in de wereld, zoals Van den Broek, Bakema, Van Eyck en Hertzberger. Enkelen van De Groep deden, door emigratie, hun invloed ook elders gelden, zoals Jan Albarda, Huibert van Doorninck en Kees Bakker in Canada.

Links een van de kostuums, ontworpen door Piet Donk voor D.16.M.M., rechts een aquarel van zijn hand.

Stichting Analyse van Gebouwen STAG initieert de manifestatie De Groep van Delft, die plaats zal vinden van april tot en met november 2010. Centraal staat de tentoonstelling met gelijke naam, die aandacht zal geven aan Jan Albarda, Hendrik Jan Brusse, Joost Boks, John van Erp, Jan de Ranitz, Piet Donk en enkele anderen, door niet alleen hun architectonisch werk te tonen, maar vooral ook door deze architecten als mens te portretteren. Daartoe zullen materialen als tekeningen, maquettes, schilderijen, geluidsopnamen, brieven, posters, geschriften en films getoond worden, maar ook meubels, verlichting en zelfs muziekinstrumenten.

Links vader Jan Willem Albarda, minister in het oorlogskabinet in London, rechts een virginaal van de hand van Jan Albarda, die zich op latere leeftijd volledig wijdde aan het bouwen van toetsinstrumenten.

Bij de opening van de tentoonstelling zal het boek ‘Moderniteit in een behoudende omgeving - Jan Albarda en De Groep van Delft’, geschreven door Jan Molema en Suzy Leemans, gepresenteerd worden. Voor, tijdens en na de tentoonstelling zullen, op diverse locaties, avonden georganiseerd worden met specifieke, aan de tentoonstelling gerelateerde, thema’s. Zo zal er een programma worden samengesteld rond de Filmliga, met een lezing en de vertoning van enkele films in samenwerking met de Joris Ivens Stichting en Delfts Filmhuis Lumen. De Leo Smit Stichting is betrokken bij 2 avonden met uitvoering van muzikale werken van Leo Smit, Bob Hanf en Ignace Lillien. Tijdens de Mooi Weer Spelen zal het openluchtspel D.16.M.M. weer tot leven worden gebracht, terwijl het Delftsch Studenten Corps het toneelstuk Donogoo Tonka in hedendaagse bewerking zal opgevoeren. De linkse politiek had De Groep niet onberoerd gelaten, met name Jan Albarda kwam uit een ‘rood nest’. In samenwerking met de Wiardi Beckman Stichting wordt dan ook een lezingenprogramma opgezet, waarin een beeld geschetst wordt van de politieke omgeving waarin De Groep zich ontwikkelde. In het voorjaar van 2010, in de aanloop naar de opening van de tentoonstelling, zal in samenwerking met Studium Generale in Delft en Rotterdam een lezingenreeks gehouden worden over de deelnemende internationale kopstukken van de Internationale Leergang voor Nieuwe Architectuur. Op 4 en 5 november 2010 wordt in samenwerking met de faculteit Bouwkunde, A10 Media en Bureau Europa een hedendaagse versie van deze bijeenkomst georganiseerd.

Bacinol 2, de locatie van de tentoonstelling

Als locatie van de tentoonstelling is de expositieruimte van 38CC  in het kantoorgebouw aan de Hooikade nr. 13 in Delft voorzien. Dit gebouw, opgeleverd in 1931 voor de firma Braat en ontworpen door ir. Jan de Bie Leuveling Tjeenk, staat de architectuur voor die voor De Groep zo belangrijk geacht werd; modern in vorm en ruimtegebruik, maar met aandacht voor detail en bescheiden ornament. Het bevat onder andere twee indrukwekkende glas-in-lood werken van Vilmos Huszár. Het gebouw is uitstekend gesitueerd ten opzichte van de aanlegplaats voor de vele toeristen die Delft ’s zomers per boot aandoen en bovendien op loopafstand van universiteit, station en centrum.